Sunday, April 21, 2024

BÌNH ĐIỆN CỦA ĐÔNG NAM Á: NHỮNG THÁCH THỨC ĐỂ XÂY DỰNG MỘT LƯỚI TRUYỀN ĐIỆN KHU VỰC

(The Battery of Southeast Asia: Challenges to Buildig a Regional Transmission Grid)

Jessica C. Teets, Anujin Byambasaikhan, Yui Sze Kam and Wei Liang – Bình Yên Đông lược dịch

Foreign Policy Research Institute – 9 April 2024

 

Ảnh: Simon Dannhauer

 

KẾT QUẢ SAU CÙNG

·                     Lào PDR dự trù trở thành “Bình điện của Đông Nam Á” bằng cách xuất cảng thủy điện sang các quốc gia láng giềng qua một lưới điện khu vực được thiết kế để đạt mục tiêu phóng thích 0 ròng của ASEAN.

·                     Hậu quả sinh thái của thủy điện chẳng hạn như hạn hán và ngăn chận phù sa có thể ảnh hưởng tiêu cực đến một hệ thống lưới điện khu vực lệ thuộc vào thủy điện.

·                     Để cho hệ thống lưới điện có hiệu quả, các quốc gia Đông Nam Á phải làm dễ dàng việc kết hợp năng lượng tái tạo ra ngoài thủy điện và tích cực khuyến khích hợp tác xuyên biên giới với Trung Hoa.

 

Sông Mekong hùng vĩ, nguồn sống cho hàng triệu người trên khắp Đông Nam Á (ĐNA), nay đối mặt với đe dọa sống còn.  Một kế hoạch khu vực đầy tham vọng được phát triển bởi ASEAN (Hiệp hội các Quốc gia ĐNA) kết hợp Lào PDR như “Bình điện của Á Châu” để sản xuất thủy điện xuất cảng khắp khu vực.  Tuy nhiên, dự án kỹ thuật lớn lao nầy có thể châm ngòi cho những hậu quả sinh thái nghiêm trọng, làm gián đoạn dòng chảy phù sa vô cùng quan trọng, tàn phá thủy sản thiên nhiên nuôi dưỡng trên 60 triệu người, và gia tăng rủi ro hạn hán, lũ lụt và xâm nhập của nước mặn đe dọa đến chén cơm toàn cầu ở Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL).

Các quốc gia ĐNA đối mặt với áp lực nặng nề để phát triển năng lượng tái tạo khi họ cân bằng tăng trưởng kinh tế với các mục tiêu phóng thích 0 ròng (NZE) vào năm 2050 trong Thỏa ước Paris.  Mặc dù ASEAN đã xác định thủy điện xuất cảng từ Lào qua một lưới điện khu vực kết hợp như một cách để cân bằng tăng trưởng với việc giảm phóng thích, chiến lược nầy bỏ qua những ảnh hưởng môi trường đáng kể của các đập lớn.  Để thật sự thực hiện an ninh năng lượng khả chấp, ASEAN phải làm dễ dàng một sự pha trộn năng lượng tái tạo đa dạng ngoài sự lệ thuộc vào thủy điện và khuyến khích hợp tác xuyên biên giới – nhất là đối với sức mạnh của Trung Hoa ở thượng lưu – qua những cơ chế cai quản khu vực được tăng cường.  Mặt khác, Hoa Kỳ có quyền lợi chiến lược trong việc thúc đẩy một sự chuyển tiếp năng lượng hợp lý trong khu vực vô cùng quan trọng toàn cầu nầy qua gia tăng đầu tư và xây dựng khả năng kỹ thuật.

XIN BẤM "READ MORE" ĐỂ ĐỌC TIẾP

DỰ ÁN KINH ĐÀO TRỊ GIÁ 1,7 TỈ USD CÀNG NGÀY CÀNG BỊ SOI MÓI

($1.7 Billion Cambodian Canal Project Draws Increasing Scrutiny)

Sebastian Strangio – Bình Yên Đông lược dịch

The Diplomat – April 12, 2024

 

Ảnh: Depositphotos

 

Kinh đào Techo Funan được Trung Hoa hậu thuẫn, sẽ nối sông Mekong với bờ biển của quốc gia, gây lo ngại môi trường và an ninh

Chánh phủ Việt Nam và Hoa Kỳ kêu gọi tính minh bạch lớn hơn đối với dự án kinh đào có trị giá 1,7 tỉ USD sẽ được xây dựng bởi một công ty quốc doanh của Trung Hoa ở miền [đông] nam Cambodia.

Kimh Techo Funan dài 180 km. được dự trù bắt đầu xây cất vào cuối năm nay, sẽ nối thủ đô Phnom Penh của quốc gia với tỉnh ven biển Kep, làm giảm chi phí vận chuyển hàng hóa giữa thủ đô và cảng nước sâu duy nhất của quốc gia ở Sihanoukville và giảm sự lệ thuộc vào các cảng của Việt Nam.  Tổ hợp Cầu Đường quốc doanh của Trung Hoa đạt thỏa thuận để phát triển kinh đào trong Diễn đàn Vành đai và Con đường hồi năm ngoái ở Beijing (Bắc Kinh).

Mặc dù chánh phủ Cambodia nói dự án nhằm mục đích mang lợi ích cho nền kinh tế của quốc gia bằng cách giảm bớt lệ thuộc vào láng giềng ở phía đông – Thủ tướng Hun Manet mô tả dự án như một cách “thở bằng mũi của chính mình” – những hệ quả môi trường và an ninh đã thu hút sự soi mói, nhất là láng giềng Việt Nam.

Như Sotherak viết cho The Diplomat trong tháng 1, dự án có lẽ được thảo luận khi Thủ tướng Cambodia Hun Manet công du đến Việt Nam hồi cuối năm ngoái.  Trong khi nói chuyện với Thủ tướng Phạm Minh Chính, Chính bày tỏ lo ngại rằng dự án có thể ảnh hưởng tiêu cực đến sinh thái của sông Mekong vốn đã dễ bị tổn thương, nhất là dòng nước chảy xuống hạ lưu từ Cambodia đến Việt Nam.

Trong ý kiến ngày hôm qua để trả lới các câu hỏi của phóng viên về hệ quả an ninh của kinh đào, Đoàn Khắc Việt, phụ tá phát ngôn viên của Bộ Ngoại giao Việt Nam, nói rằng mặc dù “ủng hộ việc phát triển kinh tế và xã hội cần thiết của các quốc gia sông Mekong,” Việt Nam cũng nhấn mạnh đến “tầm quan trọng của việc tăng cường hợp tác để quản lý và sử dụng có hiệu quả và khả chấp nguồn nước của sông Mekong để phát triển khả chấp lưu vực.”  Việt Nam cũng Kêu gọi Cambodia “phối hợp chặt chẽ với Việt Nam và Ủy hội Sông Mekong (MRC) trong việc chia sẻ tin tức và đánh giá ảnh hưởng của dự án.”

Các nguồn tin của Việt Nam cũng bày tỏ những lo ngại bộc bạch về những hệ quả an ninh của kinh đào, có thể cho phép tàu hải quân đi vào nội địa từ vịnh Thái Lan.  Hầu hết những lo ngại nầy tập trung vào sự kiện rằng kinh đáo sẽ được xây bởi một công ty Trung Hoa, và rằng nó sẽ đổ ra biển không xa với Căn cứ Hải quân Ream, nơi chánh phủ Trung Hoa đã bảo lãnh công tác cải tiến rộng lớn.

Trong một bình luận được công bố trong tháng trước của An ninh Chánh trị Quần chúng Nhân dân của Việt Nam, và được trích bởi Bloomberg, nói rằng Kinh đào Funan Techo “không đơn thuần là một dự án phát triển kinh tế-xã hội mà còn có một giá trị quân sự lớn lao và có ảnh hưởng mạnh mẽ đối với tình hình quốc phòng và an ninh của toàn khu vực.”

Cũng vì lý do nầy, dự án đã thu hút sự chú ý của chánh phủ Hoa Kỳ, đã báo động về sự hiện diện có thể có của Trung Hoa ở Ream, mặc dù chánh phủ Cambodia liên tục bác bỏ.

Trong ý kiến được cung cấp cho Bloomberg hồi đầu tuần nầy, Wesley Holzer, một viên chức ngoại giao ở Tòa Đại sứ Hoa Kỳ ở Phnom Penh, thúc giục chánh phủ Cambodia ‘”phối hợp chặt chẽ” với MRC về dự án, và “tham gia đầy đủ trong bất cứ nghiên cứu ảnh hưởng môi trường thích hợp để giúp MRC và các quốc gia thành viên hiểu rõ, đánh giá, và chuẩn bị cho ảnh hưởng có thể có của dự án.”

Cô nói thêm, “Người dân Cambodia – cùng với người dân trong các quốc gia láng giềng và khu vực rộng lớn hơn – sẽ được lợi từ sự minh bạch đối với bất cứ việc thực hiện quan trọng nào với những hệ quả tiềm tàng cho việc quản lý nước khu vực, tính kéo dài nông nghiệp, và an ninh.”

Giới chức Cambodia đã bác bỏ những lo ngại về kinh đáo lẫn căn cứ hải quân, nhấn mạnh rằng Hiếp pháp Cambodia hứa rằng quốc gia vẫn giữ trung lập.  Trong một bài song ngữ Khmer và Anh ngữ đăng trên Facebook đề ngày 9 tháng 4,  cựu Thủ tướng Hun Sen, đã đi xuống hối năm ngoái và trao quyến cho con trai của ông, cáo buộc các nhà quan sát ngoại quốc đã “tạo ra” cáo buộc rằng kinh đào “sẽ làm dễ dàng thêm cho hải quân Trung Hoa ở gần biên giới với Việt Nam ngay cả khi kinh đào vẫn dang được xấy cất.”

Ông nói rằng Cambodia và Việt Nam là “láng giếng tốt và có sự hợp tác tốt trong tất cả các lãnh vực” và rằng kinh đào ”hoàn toàn phục vụ cho lợi ích kinh tế-xã hội vì nó cung cấp thêm thủy đạo đến tây [đông] nam Cambodia ngoài các đường giao thông hiện có dọc theo sông Mekong.”  Bất cứ giá trị nào, những tái bảo đảm như thế không có vẻ thành công ở nơi mà những bảo đảm trong quá khứ đã thất bại.

 

RỪNG NGẬP NƯỚC: NƠI NƯỚC DUY TRÌ CON NGƯỜI VÀ THIÊN NHIÊN

(The Flooded Forest: Where water sustains people and nature)

Nehru Pry – Bình Yên Đông lược dịch

Mekong Eye – 15 April 2024

 


 Một phim tài liệu chú trọng đến hồ Tonle Sap của Cambodia và rừng ngập nước của nước nầy, một vùng đặc thù nay bị đe dọa

 

SIEM REAP, CAMBODIA – Một phim tài liệu mới của nhà làm phim Cambodia cho thấy những quang cảnh lạ lùng của rừng ngập nước ở chung quanh hồ Tonle Sap, một vùng rộng lớn đã duy trì những hệ sinh thái và văn hóa dựa vào nước mà người địa phương dựa vào.

Nước là trọng tâm của việc chào mừng Năm mới Khmer, kéo dài từ 13 đến 16 tháng 4 hàng năm, giống như Myanmar, Lào và Thái Lan, nơi ngày lễ quan trọng nầy cũng được chào mừng cùng lúc.

Những truyền thống quan trọng gồm có tắm Phật và tỏ lòng tôn kính người già bằng cách đổ nước vào lòng bàn tay của họ một cách nhẹ nhàng – một hành động được cho là cầu cho họ có sức khỏe và đời sống vui vẻ.

Nguồn: Mapbox

 

Lễ hội là một lễ kỷ niệm quan trọng hàng năm ở Cambodia, lúc mà người dân tạt nước lẫn nhau để làm mát vào cao điểm của sức nóng mùa hè.

Nguồn gốc của văn hóa dựa vào nước nầy phản ánh nguồn nước phong phú của khu vực Mekong, nơi người dân được duy trì bởi sông và những phụ lưu của chúng.

Hồ Tonle Sap, một hồ nước ngọt lớn nhất ở Đông Nam Á, là một trong những nguồn nước quan trọng trong khu vực nơi những truyền thống dựa vào nước đã được bảo tồn.  Hồ đã cung cấp thực phẩm và thu nhập cho người dân sống trên hay gần nó, và cung cấp nơi cư trú cho nhiều chủng loại và cây cối có nguy cơ tuyệt chủng.

Trong phim tài liệu The Flooded Forest (Rừng Ngập Nước), nhà làm phim Nehru Pry của Cambodia trình bày khung cảnh choáng người của 650.000 hectares rừng ngập nước trong hồ Tonle Sap, nơi cây bị ngập ½ lớn lên trong nước trong mùa mưa và chịu đựng điều kiện khô cạn trong mùa hè.

Điều nầy phản ánh ‘hệ sinh thái’ nhịp lũ đặc thù của sông Tonle Sap, nơi nước từ sông Mekong tràn vào sông, tạo nên một hồ rộng lớn ở thượng lưu trong mùa mưa và rút xuống trong mùa khô.

Sông Tonle Sap là một trong vài con sông trên thế giới nơi dòng chảy đổi chiều theo mùa.  Trong mùa mưa, nước chảy vào sông và vào hồ và nới rộng nó, nhưng trong mùa khô, nước chảy ra khỏi hồ trong chiều ngược lại trong sông, trở lại nơi nó gặp sông Mekong ở Phnom Penh.

Tuy nhiên, hệ sinh thái nầy gần đây bị đe dọa bởi nhiều yếu tố, gồm có phá rừng, phát triển hạ tầng cơ sở và thay đổi khí hậu, làm thay đổi dòng nước và ảnh hưởng đến người dân dựa vào nó.

Khung cảnh xinh đẹp của phim tài liệu nầy cho thấy sự cần thiết để bảo tồn rừng và nước đã bảo tồn nó.  Với một môi trường lành mạnh, văn hóa dựa vào nước nầy và cá tính của người dân có lẽ sẽ tồn tại.



Thursday, April 18, 2024

Ts. Phạm Đình Bá - Kênh Techo Funan của Campuchia thu hút sự giám sát ngày càng tăng

 

 

 

18/4/2024

Trên VNTB, nhà báo Phạm Lê Đoan phân tích rằng kênh Techo Funan không chỉ đơn thuần là một dự án phát triển kinh tế – xã hội mà còn có giá trị lớn về quân sự và tác động mạnh đến tình hình quốc phòng, an ninh của cả khu vực. [1]

Kênh Techo Funan do Trung Quốc hậu thuẫn, sẽ nối sông Mê Kông với bờ biển của Campuchia, đã làm nảy sinh những lo ngại về môi trường và an ninh. Chính phủ Việt Nam và Hoa Kỳ đang kêu gọi minh bạch hơn về dự án kênh đào trị giá 1,7 tỷ USD do một công ty nhà nước Trung Quốc xây dựng ở miền nam Campuchia. [2]

Kênh Techo Funan dài 180 km, dự kiến ​​bắt đầu xây dựng vào cuối năm nay, sẽ kết nối thủ đô Phnom Penh với tỉnh ven biển Kep, giảm chi phí vận chuyển giữa Phnom Penh và cảng Sihanoukville ở Vịnh Thái Lan, và giảm sự phụ thuộc vào các cảng Việt Nam. Tập đoàn Cầu Đường Trung Quốc thuộc sở hữu nhà nước của Trung Quốc đã đạt được thỏa thuận phát triển kênh đào nầy trong Diễn đàn Vành đai và Con đường năm ngoái ở Bắc Kinh.

Trong khi chính phủ Campuchia nói rằng dự án nhằm mang lại lợi ích cho nền kinh tế Campuchia bằng cách làm cho nước nầy ít phụ thuộc hơn vào Việt Nam - Thủ tướng Hun Manet đã mô tả dự án như một cách “thở bằng mũi của chính chúng ta” - thì những tác động đến môi trường và an ninh của dự án đã thu hút sự giám sát, đặc biệt là ở Việt Nam.

Dự án này có thể đã được thảo luận khi Thủ tướng Campuchia Hun Manet tới Việt Nam vào cuối năm ngoái. Trong cuộc hội đàm với Thủ tướng Phạm Minh Chính, ông Chính đã bày tỏ lo ngại dự án có thể ảnh hưởng tiêu cực đến hệ sinh thái sông Mê Kông vốn đã dễ bị tổn thương, đặc biệt là dòng nước hạ lưu từ Campuchia về Việt Nam.

Trong bình luận đưa ra ngày 12/04 để trả lời một phóng viên về tác động an ninh của kênh đào, Đoàn Khắc Việt, Phó phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Việt Nam, cho biết mặc dù Việt Nam “hỗ trợ nhu cầu phát triển kinh tế và xã hội của các quốc gia sông Mê Kông,” Việt Nam cũng nhấn mạnh “tầm quan trọng của việc tăng cường hợp tác để quản lý và sử dụng hiệu quả và bền vững tài nguyên nước sông Mê Kông nhằm phát triển bền vững lưu vực”. Việt Nam cũng kêu gọi Campuchia “phối hợp chặt chẽ với Việt Nam và Ủy ban sông Mê Kông trong việc chia sẻ thông tin và đánh giá tác động của dự án này”.

Các nguồn tin của Việt Nam cũng bày tỏ những lo ngại rõ ràng hơn về tác động an ninh của kênh đào, vốn sẽ cho phép các tàu hải quân tiến sâu vào đất Campuchia từ Vịnh Thái Lan. Phần lớn mối lo ngại này tập trung vào thực tế là kênh đào đang được một công ty nhà nước Trung Quốc xây dựng và kênh đào sẽ đổ ra biển cách gần Căn cứ Hải quân Ream, nơi chính phủ Trung Quốc đã tài trợ cho các công trình cải tạo quy mô lớn.

Cũng vì lý do này mà dự án đã thu hút sự chú ý của chính phủ Hoa Kỳ, vốn đã cảnh giác về khả năng có sự hiện diện của quân đội Trung Quốc tại Ream, bất chấp chính phủ Campuchia liên tục phủ nhận.

Wesley Holzer, nhân viên ngoại giao công chúng tại Đại sứ quán Hoa Kỳ ở Phnom Penh, kêu gọi chính phủ Campuchia “phối hợp chặt chẽ” với Ủy ban sông Mê Kông trong dự án và “tham gia đầy đủ vào bất kỳ nghiên cứu tác động môi trường thích hợp nào để giúp Ủy ban sông Mê Kông và các nước thành viên hoàn toàn hiểu, đánh giá và chuẩn bị cho mọi tác động có thể xảy ra của dự án.”

Bà Holzer nói thêm: “Người dân Campuchia – cùng với người dân ở các nước láng giềng và khu vực rộng lớn hơn – sẽ được hưởng lợi từ sự minh bạch trong bất kỳ cam kết quan trọng nào có tác động tiềm tàng đối với việc quản lý nước trong khu vực, tính bền vững của nông nghiệp và an ninh”.

Các quan chức Campuchia đã bác bỏ những lo ngại về cả kênh đào và căn cứ hải quân, nhấn mạnh rằng Hiến pháp Campuchia cam kết nước này sẽ giữ thái độ trung lập. Cựu Thủ tướng Hun Sen cáo buộc các nhà quan sát nước ngoài “bịa đặt” khi tuyên bố rằng kênh đào “sẽ tạo điều kiện thuận lợi hơn nữa cho hải quân Trung Quốc gần biên giới Việt Nam ngay cả khi kênh đào vẫn đang được xây dựng”.

Mov Sarin, một tài xế xe ôm và cựu quân nhân sống bên dòng sông Prek Takeo, cho biết: “Không có thông tin gì mặc dù đang đến gần thời điểm bắt đầu xây dựng”. [3]

Sarin đã rất sợ hãi khi lần đầu tiên nghe về dự án phát triển này. Anh ta nhìn thấy những gì anh ta nghi ngờ khi các nhà đầu tư Trung Quốc tham gia vào dự án lái xe đến thăm Prek Takeo, điều này khiến anh ta lo lắng vì không biết họ đang làm gì trong khi cộng đồng của anh ta vẫn đang chờ đợi câu trả lời. Tập đoàn Cầu Đường Trung Quốc thuộc sở hữu nhà nước của Trung Quốc đã được ký hợp đồng để tiến hành nghiên cứu tính khả thi của dự án.

Hiện tại, tài liệu duy nhất có liên quan đến kế hoạch của dự án là tài liệu tháng 8 từ Ủy ban sông Mê Kông Campuchia thông báo cho Ủy ban sông Mê Kông về dự án. Ủy ban của Campuchia tuyên bố sẽ “không có tác động đáng kể đến lưu lượng hàng ngày và lưu lượng hàng năm của hệ thống sông Mê Kông” cũng như “các tác động môi trường và xã hội ở mức tối thiểu”.

Brian Eyler, giám đốc Trung tâm Stimson cho biết: “Tuy nhiên, không có cuộc thảo luận nào về tác động môi trường thực tế đối với sông Mê Kông và vùng ngập lũ xuyên biên giới trong tài liệu”. “Tài liệu cũng thiếu phân tích chi phí và lợi ích cũng như thảo luận về việc lợi ích kinh tế sẽ đến với người dân Campuchia như thế nào.”

Nguồn:

1.         Phạm Lê Đoan. VNTB - Chủ nghĩa liều-mạng và phản kháng tới cùng. 14/04/2024; Available from: 

https://vietnamthoibao.org/vntb-kenh-dao-phu-nam-techo-cua-campuchia-gay-lo-ngai/.

2.         Sebastian Strangio. $1.7 Billion Cambodian Canal Project Draws Increasing Scrutiny. The Diplomat 12/04/2024; Available from: 

https://thediplomat.com/2024/04/1-7-billion-cambodian-canal-project-draws-increasing-scrutiny/.

3.         Center, B.H.R.R. Cambodia: Chinese-funded Funan Techo Canal project raises concerns over displacement, environmental impacts and lack of transparency. Accessed 13/04/2024; Available from: https://www.business-humanrights.org/en/latest-news/cambodia-chinese-funded-funan-techo-canal-project-raises-concerns-over-displacement-environmental-impacts-and-lack-of-transparency/.

 

Sunday, April 14, 2024

VIỆT NAM LO NGẠI RẰNG DỰ ÁN KINH ĐÀO Ở CAMBODIA CÓ TIỀM NĂNG LÀ CỬA NGÕ CHO CÁC LỰC LƯỢNG CỦA TRUNG HOA

(Vietnamese concerned that canal project in Cambodia could be potential gateway for Chinese forces)

Tan Hui Yee – Bình Yên Đông lược dịch

The Straits Times – April 5, 2024

 

Ông Chey Saman, xã trưởng Somrong Thom trong tỉnh Kandal nơi kinh đào sẽ đi qua, đang đi cạnh sông Mekong. [Ảnh: Lim Yaohui]

 

KANDAL, Cambodia – Kế hoạch của Cambodia để xây một con kinh thủy vận trị giá 1,7 tỉ USD (2,3 tỉ SD) nối cảng của thủ độ Phnom Penh với bờ biển của quốc gia đã gây lo ngại ở Việt Nam về sự hiện diện lớn hơn của quân đội Trung Hoa mà nó có thể cho phép.

Dự án kinh đào Funan Techo dài 180 km, chấm dứt trong tỉnh Kep ở ven biển của Cambodia gần biên giới Việt Nam, được dự trù phát triển bởi công ty quốc doanh China Road and Bridge Corporation (Công ty Cầu Đường Trung Hoa) qua một thỏa thuận xây-điều hành-chuyển giao (BOT).

Điều nầy sẽ cho phép công ty điều hành kinh khoảng 50 năm để bù lại cho việc tài trợ xây cất.  Công việc được dự trù bắt đầu trong năm 2024 và hoàn tất trong năm 2028.

Giới chức Cambodia đã ca ngợi làm thế nào kinh đào sẽ cho phép hàng nhập cảng và xuất cảng của Cambodia không phải đi qua các cảng của Việt Nam.

Thủ tướng Hun Manet đã nói nó sẽ tạo công ăn việc làm cho khoảng 1,6 triệu người sống dọc theo đường được đề nghị mà không cộng thêm vào nợ bên ngoài của quốc gia.

Nhưng các nhà nghiên cứu của một viện được nhà nước hậu thuẫn của Việt Nam đã cảnh báo rằng kinh đào là một dự án “sử dụng kép”, có nghĩa là trong khi khuyến khích phát triển kinh tế-xã hội cũng có thể làm dễ dàng sự hiện diện quân sự của Trung Hoa sâu trong lãnh thổ Cambodia ở gần mông của Việt Nam.

“Các âu tàu trên kinh Funan Techo có thể tạo nên những chiều sâu cần thiết cho những tàu quân sự để đi từ vịnh Thái Lan, hay từ Căn cứ Hải quân Ream, và đi sâu vào Cambodia và đến gần biên giới (Cambodia-Việt Nam), một bài viết của ông Dinh Thien và ông Thanh Minh, 2 nhà nghiên cứu thuộc Viện Nghiên cứu Phát triển Viễn Đông trong Hiệp hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam, cho biết.

Bài viết trong tạp chí tháng 3 năm 2024 được công bố trên trang mạng của Viện Hàn lâm Công an Chánh trị Nhân dân hôm 18 tháng 3.

“Kinh đào Funan Techo không đơn giản là một dự án kinh tế-xả hội mà còn có một giá trị quân sự quan trọng, có thể có một ảnh hưởng mạnh mẽ đến tình hình quốc phòng và an ninh của toàn khu vực,” 2 nhà nghiên cứu nói.

Căn cứ Hải quân Ream của Cambodia hiện được nâng cấp với rự trợ giúp của Trung Hoa.

Phnom Penh đã bác bỏ những cáo buộc rằng quốc  gia nầy đã cho phép hải quân Trung Hoa sử dụng căn cứ để bù lại cho việc trợ giúp, mặc dù các tàu chiến của Trung Hoa đã được thấy ở Ream gần đây hồi tháng 3.

Việt Nam và Trung Hoa có những tuyên bố lãnh thổ chồng chéo ở Biển Đông.

Những lo ngại được nêu lên trong bài viết trong tháng 3 là những lo ngại mới nhất được trích bởi các nhà học thuật Việt Nam cho đến nay đã chú trọng đến ảnh hưởng môi trường có thể có của dự án kinh đào.

Mặc dù những ý kiến chánh thức của Hà Nội về việc nầy đã bớt đi, truyền thông Cambodia báo cáo rằng ông Hun Manet cố gắng làm dịu bớt những lo ngại của Thủ tường Phạm Minh Chính của Việt Nam về kinh đào trong chuyến viếng thăm chánh thức Hà Nội trong tháng 12 năm 2023.

Nối Phnom Penh với biển

Kinh đào Funan Techo dài 180 km sắp đến ở Cambodia sẽ đi qua 4 tỉnh và nối cảng Phnom Penh với tỉnh Kep ở ven biển.



Theo một tài liệu trong tháng 8 năm 2023 được gởi bởi Ủy ban Mekong Quốc gia Cambodia đến tổ chức liên chánh phủ Ủy hội Sông Mekong (MRC) – trong đó Thái Lan, Việt Nam và Lào cũng tham gia – kinh đào Funan Techo sẽ có chiều sâu ít nhất là 4,7 m và rộng 50 m ở đáy.

Tài liệu cho biết thêm rằng bất cứ ảnh hưởng từ kinh đào phần lớn là tạm thời và hạn chế trong thời gian xây cất.

Bài viết trong tháng 3 của các nhà nghiên cứu Việt Nam, tuy nhiên, đề nghị rằng kinh đào có thể làm giảm số lượng nước chảy vào Đồng bằng sông Cửu Long của Việt Nam (ĐBSCL).

Ông Brian Eyler, giám đốc Chương tình Đông Nam Á của Trung tâm Stimson ở Hoa Kỳ, người nghiên cứu chặt chẽ hệ thống sông Mekong, đề nghị rằng Kinh đào Funan Techo cuối cùng sẽ có tác dụng như một con đê sẽ ngăn nước chảy đến những nơi quan trọng của ĐBSCL ở miền nam Việt Nam.

Điều nầy là vì dòng nước của Mekong có thể rộng đến 50 km khi nó chảy xuống hạ lưu trong mùa mưa trong những tháng cuối năm, ông nói với The Straits Times. [Lời người dịch: Không biết ông Eyler dựa vào đâu để nói dòng nước của Mekong có thể rộng đến 50 km. Trên thực tế, sông Mekong có thể tràn bờ xa hơn 50 km trong mùa lũ.]

“Cái mà kinh sẽ làm, là cắt ngang bờ lũ lớn đó,” ông nói.

“Kinh đào sẽ có tác dụng như đập.  Nước thường chảy xuống hạ lưu sẽ đụng con kinh và bắt đầu chảy ra biển theo chiều ngang bởi trọng lực và độ dốc của đất… Điều đó sẽ tạo nên một vùng khô ở phía nam của kinh và một vùng ướt hơn ở phía bắc.”

Khi được ST hỏi vế ảnh hưởng môi trường của dự án kinh đào, Bộ trưởng Công chánh và Giao thông của Cambodia từ chối cho ý kiến.

Mặc dù công việc trên kinh đào được dự trù bắt đầu trong năm 2024, nhiều người địa phương sống dọc theo đường kinh được đề nghị vẫn ở trong bóng tối về việc làm thế nào nó sẽ được thực hiện.

Ông Chey Saman, xã trưởng Somrong Thom trong tỉnh Kandal, nơi con kinh sẽ đi qua, nói với ST: “Dân làng luôn luôn hỏi tôi về dự án, nó sẽ lớn bao nhiêu, và ảnh hưởng của nó đối với đất của họ như thế nào.”

“Họ muốn trị giá công bằng cho đất của họ.  Ho tiếp tục hỏi tôi, nhưng tôi không có bất cứ câu trả lời nào cho họ.”

Nhưng, ông vẫn là một người ủng hộ nhiêt tình cho phát triển.

“Hiện nay, nông dân ở đây không có cách để bán những sản phẩm của họ ở thị trường toàn cầu, họ chỉ có thể làm thế hiện nay bằng cách để cho hàng hóa của họ đi qua Việt Nam và Thái Lan.  Vì thế họ được giá thấp cho hoa màu của họ.”

“Kinh đào nầy sẽ cho phép xuất cảng trực tiếp và gia tăng giá xuất cảng, giúp cải thiện cuộc sống.”

Trong khi đó, giáo viên về hưu Yin Yinthy lo ngại liệu bà sẽ phải dời nhà và nông trại ở gần suối Preak Ta Ek, một phần khác trong tỉnh Kandal nơi kinh đào sẽ được xây.

Người đàn bà 65 tuổi trồng bắp để sống với chồng trên miếng đất rộng 1,2 hectares gần suối, trong khi nhà của họ nằm trong vòng 50 m của kinh.

“Tôi biết về Kinh đào Funan Techo qua Facebook,” bà nói, thất vọng vì không có viên chức nào trong láng giềng của bà có thể trả lời những câu hỏi của bà về dự án.

“Tôi không rõ tin tức chánh thức đến đâu.  Tôi luôn nghĩ về việc liệu nó sẽ ảnh hưởng đến nhà của tôi, đất canh tác của tôi – và liệu sẽ có bồi thường, và liệu nó sẽ đủ cho tôi để có một chỗ mới.”

CÁ KHỔNG LỒ CỦA MEKONG BỊ ĐE DỌA BỞI ĐẬP VÀ VIỆC BIẾN ĐỔI ĐẤT NGẬP NƯỚC

(Mekong’s giant fish threatened by dams and wetland conversions)

Rebecca L. Root – Bình Yên Đông lược dịch

The Third Pole – April 4, 2024

 

Một người đàn ông sờ con cá đuối nước ngọt Mekong khổng lồ. [Ảnh: Chhut Chheana]

 

Cá lớn của Mekong, một số được sùng kính trong văn hóa địa phương, đối mặt với những hậu quả u ám nếu không có hành động cấp bách

Được khắc trên những đền đài cỗ của Angkor, cá hô là loại cá chép lớn nhất trên thế giới và là quốc ngư của Cambodia.  Mặc dù tình trạng sùng kính của nó, tuy nhiên, nó nằm trong 19% của loại cá sông Mekong đối mặt với tuyệt chủng.

Cá hô có thể biến mất cùng với các loại cá đặc thù khác đối với sông Mekong ngoại trừ những nhà lấy quyết định ngừng đánh giá thấp và bỏ qua cá Mekong, theo phúc trình Mekong’s Forgotten Fishes (Những Con cá Mekong bị Bỏ quên), được soạn thảo bởi một nhóm 25 tổ chức bảo tồn.  Phúc trình cảnh báo rằng việc mất mát đa dạng sinh học sẽ ảnh hưởng đáng kể đến văn hóa, cuộc sống và kinh tế của khu vực.

Phép kỳ diệu của Mekong

Mekong là nơi cư trú của gần 1.500 loại cá, ¼ của chúng không thể tìm thấy ở nơi khác trên thế giới.  Bắt nguồn ở Trung Hoa, sông chảy qua 6 quốc gia trước khi đến Biển Đông.

“Nó là một điểm nóng đa dạng sinh học của thế giới cho cá nước ngọt [và] đứng hàng thứ 3rd trên thế giới về đa dạng cá,” Kathy Hughes, tác giả của phúc trình và cầm đầu đa dạng sinh học nước ngọt Á Châu Thái Bình Dương của Quỹ Thiên nhiên Toàn Thế giới (WWF), một trong những tổ chứa đứng sau phúc trình.

 

Cá hô Mekong (Siamese Carp Catlocarpio Siamensis Black) là 1 trong 19% cá có rủi ro tuyệt chủng ở Mekong. [Ảnh: Ashley Swanson]

 

Mặc dù 19% của cá Mekong có rủi ro thì thấp hơn trung bình toàn cầu là 25%, Hughes cảnh báo rằng không đủ dữ kiện cho 38% nữa đề nghị rằng có thể có thêm nhiều loại cũng gặp nguy hiểm.  Hiện nay, 74 loại đã được xác nhận “có nguy cơ tuyệt chủng” và 18 loại được liệt kê “có nguy cơ tuyệt chủng cao” trong Sách Đỏ cùa Chủng loại bị Đe dọa của Hiệp hội Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN).

“38% thật sự đáng kể vì nó gấp ba trung bình toàn cầu cho dữ kiện không đầy đủ,” Hughes nói.  Loại thú thiếu dữ kiện được xếp loại bởi IUCN như không có sẵn tin tức thích hợp cho việc xác định tình trạng bảo tồn.  “Đó là một tiếng chuông báo động thật sự cho tôi rằng, thật sự nó không chỉ 19% chúng ta cần lo ngại cho, nó là 38%.”

Những con cá khổng lồ bị đe dọa

Được bao phủ bởi vãy màu sậm với cái môi trề nổi bật, cá hô gây ấn tượng có thể lớn đến 3 m chiều dài và nặng đến 300 kg.  Thế nhưng việc nhìn thấy đã càng ngày càng hiếm hoi, cho thấy một sự suy giảm quan trọng trong con số.  Chea Seila, quản đốc dự án và phối trí viên cho dự án Wonders of the Mekong (Những Kỳ quan của Mekong), là cơ quan tài trợ cho phúc trình, than thở về phát triển nầy: “Chúng không có đủ thời gian để lớn lên,” cô nói.

Ngoài cá hô, Mekong là nơi cư trú của những cá khổng lồ khác như cá đuối khổng lồ, cá tra dầu Mekong và cá basa khổng lồ, tất cả đều có nguy cơ tuyệt chủng cao.  “Sông phong phú đến nỗi nó tiến hóa những gã khổng lồ mà bạn không thể thấy ở nơi nào khác,” Hughes nói.

Sự giàu có sinh học nầy càng ngày càng bị đe dọa từ nhiều yếu tố khác nhau gồm có việc xây cất các đập thủy điện, biến đổi đất ngập nước cho nông nghiệp và nuôi cá, khai thác cát, sự hiện diện của chủng loại ngoại lai và thay đổi khí hậu.

Các đập, đặc biệt, tạo nên một đe dọa đáng kể cho cá, vì 160 loại di ngư dựa vào khả năng chảy tự do của sông.  “Khi chúng ta đặt 1 đập trên sông, nó chặt ½ dòng sông,” Hughes giải thích.  “Nó giữ lại phù sa ở phía sau đập, nó giữ lại nước, và nó cũng giữ lại chất dinh dưỡng.”

Ngoài ra, việc khai thác từ 35 đến 55 triệu m3 cát sông Mekong mỗi năm kết hợp những thách thức nầy, làm gián đoạn lề lối di chuyển của cá rất cần để sinh sản.

Khi có những thay đổi trong hệ sinh thái Mekong, phù sa và mực nước, “cá bối rối với lúc nào chúng phải di chuyển về thượng lưu hay hạ lưu,” Teerapong Pomun, giám đốc của Hiệp hội Viện Cộng đồng Mekong, giải thích.

Hệ quả của không hành động

Không có hành động tức khắc, sự toàn vẹn và sức chịu đựng của toàn thể hệ sinh thái lâm nguy, Hughes cảnh báo.  “Bạn không thể đặt một cái giá cho đa dạng sinh học, chức năng của hệ sinh thái, thủy sản hay khía cạnh văn hóa có thể bị mất.”

Mekong là nơi cư trú của nền thủy sản nội địa lớn nhất trên thế giới, chiếm 15% số cá nội địa toàn cầu và tạo ra trên 11 tỉ USD hàng năm trong năm 2015.  Trên 40 triệu người ở Trung Hoa, Myanmar, Lào, Thái Lan, Cambodia và Việt Nam dựa vào sông để có thu nhập và sinh tồn, không có hành động sẽ đưa đến những hậu quả thảm khốc cho các cộng đồng ở địa phương.

“Đây là một nền thủy sản không thể thay thế,” Hughes nói.

Nhiều cộng đồng dọc theo Mekong dựa vào cá thiên nhiên như nguồn chất đạm chánh của họ.  Giảm 50% của sự tụt xuống của thủy sản đánh bắt cá thiên nhiên sẽ cần một mức gia tăng lớn lao của những nguồn chất đạm thay thế, vối những hệ quả môi trường ngoại khổ.  Một kết quả tiềm tàng được trích có thể mang lại một mức tăng vọt 130% trong việc sản xuất thịt bò, đưa đến việc gia tăng 231% việc biến đổi đất cho việc sử dụng nông nghiệp.  Hơn nữa, phúc trình tiên đoán 8% gia tăng trong nhu cầu nước khu vực và thêm 45 triệu tấn khí nhà kiếng được phóng thích.

“Không quá trễ”

“Tin tốt đẹp là vẫn chưa quá trễ để phục hồi Mekong và mang cá của nó trở lại từ bờ vực,” Zeb Hogan, một nhà sinh học và giám đốc dự án Wonders of the Mekong, nói trong buổi công bố Mekong’s Forgotten Fishes.

Quan trọng đối với việc nầy là xây dựng trên chuyên môn, kiến thức và những giải pháp của các cộng đồng địa phương.  Các cộng đồng ở Lào và Thái Lan đã tạo nên một vài vùng bảo tồn cá, những nơi việc đánh cá bị cấm và nơi người địa phương thực hiện tuần tiểu cộng đồng để ngăn ngừa đánh cá bất hợp pháp.  Ở Cambodia và Việt Nam, bất hợp pháp để bắt cá hô, nhưng vì các loại cá hiếm vẫn được các nhà hàng Việt Nam ưa chuộng, sự cám dỗ vẫn còn.

 

Các nhà nghiên cứu thả cá trở lại Mekong. [Ảnh: FISHBIO]

 

Ở Cambodia, nhiều nỗ lực đang tiến hành để thả cá được nuôi, gồm có cá hô, trở lại hồ Tonle Sap.  Chánh phủ cũng ký vào Thách thức Nước ngọt quốc tế nhằm để phục hồi 300.000 km sông bị suy thoái và 350 triệu hectares đất ngập nước bị suy thoái trên toàn cầu vào năm 2030.

Nhưng, vẫn chưa đủ đang được làm trong qui mô với kích thước của vấn đề, Pomun nói.  Ông đang kêu gọi tăng cường hợp tác khu vực để phục hồi hệ sinh thái, nhấn mạnh đến sự cần thiết để làm việc với chánh quyền và cộng đồng địa phương để thực hiện có hiệu quả các giải pháp.

Việc ký kết Khuôn khổ Đa dạng sinh học Toàn cầu Kunming-Montreal bởi các quốc gia Mekong trong năm 2022. cam kết họ trong việc bảo vệ và phục hồi 30% vùng nước nội địa, đánh dấu một cột mốc hứa hẹn.  Tuy nhiên, phúc trình thúc giục những quóc gia đã ký kết đi xa thêm bằng cách thực hiện kế  hoạch phục hồi khẩn cấp xuyên biên giới cho đa dạng sinh học nước ngọt.  Kế hoạch nầy sẽ ưu tiên hóa việc bảo đảm dòng chảy tự nhiên của sông, cải thiện phẩm chất nước và chấm dứt khai thác tài nguyên không khả chấp.

Chừng nào những biện pháp như thế được thực hiện, tuy nhiên, cá hô và các loại cá khác vẫn còn gần với tuyệt chủng một cách nguy hiểm – vai trò từng quan trọng của chúng có tiềm năng giảm xuống tình trạng thần thoại.  Theo Hughes: “Đảo ngược nhiều thập niên suy thoái sẽ rất khó, nhưng có thể, nếu chúng ta hàng động một cách tập thể và cấp bách.”

 

HUN SEN BIỆN HỘ CHO DỰ ÁN KINH ĐÀO CỦA CAMBODIA, BÁC BỎ VU KHỐNG Ở BÊN NGOÀI

(Hun Sen defends Cambodian canal project, rejects outside slander)

Yan Han – Bình Yên Đông lược dịch

China Daily – 9 April 2024

 

Hun Sen [Ảnh: Agencies]

 

Người dân không nên vu khống Cambodia để chống đối Trung Hoa về chiến lược địa chánh trị của họ, Chủ tịch Thượng viện Cambodia Hun Sen nói hôm 9 tháng 4, khiển trách những cáo buộc rằng dự án Kinh đào Funan Techo sẽ làm dễ dàng cho hải quân Trung Hoa gần biên giới Việt Nam.

“Kinh dào Techo Funan hoàn toàn phục vụ cho lợi ích kinh tế-xã hội vì nó cung cấp thêm thủy lộ đến tây nam Cambodia ngoài những đường giao thông hiện hữu dọc theo sông Mekong,” Hun Sen nói qua một bài đăng trên mạng xã hội của ông.

Hạ tầng cơ sở vô cùng quan trọng, làm dễ dàng cho các hoạt động nông nghiệp bằng cách cung cấp nước để canh tác hoa màu, rất tốt để quản lý nước trong mùa mưa và gia tăng việc sản xuất cá nước ngọt, cùng với những lợi ích khác, Hun Sen nói.

Dự án Kinh đào Funan Tcho dài 180 km, nối thủ dô Phnom Penh của Cambodia với tỉnh Kep ven biển, sẽ là thủy đạo thủ đô-ven biển đầu tiên của Cambodia.

Bằng cách nối các thủy đạo giữa các sông và biển của Cambodia, nó giúp nâng cao hạ tầng cơ sở và nối kết của quốc gia Đông Nam Á.  Việc xây cất dự trù bắt đấu vào cuối năm 2024, theo Khmer Times.

Trong một phiên họp với Zhao Leji, chủ tịch Ủy ban Thường vụ Quốc hội Nhân dân Quốc gia, vào ngày 28 tháng 3, Hun Sen, cũng là chủ tịch của đảng cầm quyền Nhân dân Cambodia, nói ông hy vọng Trung Hoa sẽ hỗ trợ dự án kinh đào

Hun Sen nói trong bài đăng trên mãng xã hội rằng Cambodia và Việt Nam là láng giềng với tình hữu nghị và hợp tác tốt trong mọi lãnh vực, trong khi Trung Hoa và Việt Nam cũng có liên hệ tốt và là đối tác chiến lược trong mọi khía cạnh.

Lưu ý rằng dự án tuân theo Thỏa ước Mekong 1995 được ký kết bởi Cambodia, Lào, Thái Lan và Việt Nam, Hun Sen nói kinh sẽ không có ảnh hưởng đến dòng chảy của sông Mekong vì nó không nối trực tiếp với sông Mekong nhưng thay vào đó là sông Bassac bắt đầu từ Phnom Penh và chảy về phía nam tới tỉnh Kandal giáp ranh với Việt Nam.

“Chúng tôi cũng nghĩ đến quyền lợi quốc gia cũng như anh,” Hun Sen nói.  “May mằn thay, anh sinh ra trong một quốc gia giàu có và chúng tôi sinh ra trong một quốc gia nghèo khó.  Đó là lý do anh tốt hơn chúng tôi.”

 

Monday, April 8, 2024

Mekong Dam Monitor (Update for April 8 - 14)

 

Update for April 8-14

Notable changes on the Mekong in the last week. Visit the Monitor home for more, including Burmese, 中文, Khmer, ພາສາລາວ, ไทย, and Tiếng Việt translation.

SPOTLIGHT

Extreme Heat Scorches the Mekong

From central Yunnan province in China all the way to the Mekong Delta, the Mekong Basin is experiencing much higher than normal temperatures. Much of southern Laos and Cambodia are experiencing temperatures 5-7 degrees Celsius higher than normal, and the Cardamom Mountains in Cambodia are experiencing temperatures 7-9 degrees higher than normal. Mid-April typically is the hottest time of the year in the Mekong, but this heat wave is extraordinary. 

IMAGE OF THE WEEK

Drought Developing Adjacent to Irrigated Fields in the Mekong Delta

Media reports suggest severe drought is forming in the Mekong Delta in Vietnam, but our surface wetness maps show a unique pattern of drought forming in the delta’s coastal provinces while a majority of the delta is wet. What drives this pattern? The wetness observed through much of the delta is from irrigation used for dry season rice production, but along Vietnam’s coast, salinity intrusion has penetrated rivers and canals rendering them useless for irrigation. Fields which cannot be irrigated with freshwater are drying out at a rapid rate.

Where is the water?

Dry season releases for hydropower production were moderate throughout the basin last week with a net release of just over 700 million cubic meters of water. The most significant releases came from Nam Ngum 1 (LAO, 128 million cubic meters), Nam Ngum 2 (LAO, 252 million cubic meters), and Nam Theun 2 (LAO 126 million cubic meters).
Most Impactful Dams

River Levels

River levels are low from Chiang Saen to Nakhon Phanom. From Pakse downstream, river levels are close to normal. The Tonle Sap is slightly lower than normal for this time of year.
Chiang Saen Gauge
Stung Treng Gauge

Weather & Wetness

Much of the basin is showing extremely high temperatures. The headwaters in China were unusually wet for this time of year while most of the lower basin is much drier than normal. Irrigation for farming in Vietnam is making most of the Mekong Delta extremely wet, but a few small pockets of extreme dryness are observed along the coast.

Mekong Dam Monitor in the News

  • AP covers how the extreme heat wave is impacting policy approaches to the water festival in Thailand, Myanmar, Cambodia, and Laos